Zjednoczone Królestwo Polskie

 

 

Wojciech Gerson: Zabójstwo Przemysława II w Rogoźnie (1881)

Próby zjednoczenia

 

Przemysł II wywodził się z wielkopolskiej linii Piastów. Na początku lat ’80 udało się Przemysłowi II rozciągnąć swą władzę nad Pomorze. W roku 1290 na mocy dziedziczenia zyskał on Małopolskę. Po kilku latach starań Przemysłowi udało się uzyskać zgodę papiestwa na koronację. Doszło do niej w roku 1295. Niestety już rok później Branderburgia zaplanowała porwanie nowego króla Polski. Miało do niego dojść w Rogoźnie, plan jednak nie powiódł się i rannego króla dobito w trakcie ucieczki.

Wacław II z czeskiej dynastii Przemyślidów zgłosił pretensje do tronu polskiego w oparciu o akty cesarskie z czasów Hermana. Władzę nad Polską zyskał przede wszystkim dzięki wojnom prowadzonym z ambitnym Władysławem Łokietkiem. Na króla Polski koronował się w roku 1300. Dążył w trakcie swoich rządów do wzmocnienia centralnej władzy królewskiej. Umierając w roku 1305 przekazał tytuł Wacławowi III, ten jednak został zamordowany w Ołomuńcu, kiedy szykował się do wyprawy przeciw Łokietkowi.

 

linki:

Przemysł II

Wacław II Czeski

 

 

 

Pieczęć z portretem Władysława Łokietka. Przydomek Łokietek otrzymał Władysław I z powodu swojego niskiego wzrostu. Według niektórych źródeł Władysław mierzył tylko około 130 cm wzrostu.

Władysław Łokietek

 

Większą część życia Łokietek spędził na walkach o zjednoczenie Polski. Toczył je przede wszystkim z Wacławem III. Zwykle przegrywał, to jednak nie zraziło go nigdy.

Zjednoczenie ziem polskich okazało się najważniejszym osiągnięciem Łokietka. Koronacja z roku 1320 jest do dziś symbolem zakończenia rozbicia dzielnicowego.

Zjednoczenie było jednak bardziej symbolem niż faktem. Liczne ziemie nie weszły skład Polski (Śląsk i Pomorze), a na domiar złego Łokietek musiał przeciwstawić się Krzyżakom.

Łokietek umiera w 1333.

 

Rozwój państwa krzyżackiego

 

Dynamicznie rozwijające się państwo zakonne widziało w Polsce naturalny teren swoich wpływów. Dopiero po zjednoczeniu Polska mogła się żądaniom zakonnym przeciwstawić. Liczne układy za panowania Łokietka nie przynosiły jednak nic nowego. Wreszcie w roku 1331 doszło do bitwy pod Płowcami, w której Polacy zwyciężyli. Mimo to Krzyżakom i tak udało się opanować kolejną polską ziemię – Kujawy.

 

linki:

Władysław Łokietek

 

 

 

 

 

 

 

 

Jan Matejko: Kazimierz III Wielki

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Synagoga Stara na Kazimierzu w Krakowie.

Najbardziej znanym przykładem troski Kazimierza o osadnictwo żydowskie w Polsce jest założenie w sąsiedztwie Krakowa osobnego miasta żydowskiego.

Do dziś ta dzielnica Krakowa nazywa się Kazimierz i stanowi najlepiej zachowany w Europie przykład żydowskiej zabudowy miejskiej, której nie zniszczyła nawet II wojna światowa.

Warto pamiętać, że okres w którym Kazimierz pozwalał na żydowskie osadnictwo zbiegł się w czasie z pierwszymi wielkimi prześladowaniami Żydów w Europie.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Kazimierz III Wielki

 

Kazimierz jest jedynym władcą polskim obdarzonym przydomkiem „Wielki”.

Kiedy Kazimierz obejmował władzę Polska była krajem drugorzędnym – zagrożonym przez niemal przez wszystkich sąsiadów. Stąd też pierwsze akcje Kazimierza wiązały się z dyplomacją.

Nie mniej istotne były reformy wewnętrzne przeprowadzone przez Kazimierza, które wreszcie doprowadziły do wzmocnienia władzy centralnej.

 

Polityka zagraniczna

 

Czechy

 

Relacje z królestwem Luksemburgów komplikowały dwie sprawy:

1.Kwestia Śląska

2.Czeskie roszczenia do polskiej korony

Kwestia czeska była dla Kazimierza tym ważniejsza, że śmiertelnym niebezpieczeństwem był dla słabego królestwa sojusz krzyżacko – luksemburski. Aby ten sojusz rozerwać Kazimierz zaproponował rokowania dotyczące czeskich praw do korony polskiej.

Ostatecznie Jan Luksemburski zdecydował się zrezygnować z tych roszczeń za sumę 20.000 kop praskich groszy na zjeździe w Wyszehradzie. Kilka lat później w zamian za poparcie polskiej polityki antykrzyżackiej Kazimierz zrzekł się praw do Śląska. Plany odzyskania tej dzielnicy pokrzyżował dopiero Karol IV ogłaszając oficjalne wcielenie Śląska do korony czeskiej.

 

Krzyżacy

 

Polityka krzyżacka Kazimierza dążyła głównie do unikania zbrojnych konfliktów.

W zamian królewska kancelaria prowadziła liczne akcje dyplomatyczne mające doprowadzić do uznania działań krzyżackich za nielegalne.

Liczne procesy i sądy arbitrażowe przyznawały Polsce przynajmniej część utraconych ziem. Ostatecznie Kazimierz odzyskał Ziemię Dobrzyńską i Kujawy. Pomorze pozostawało pod rządami Krzyżaków, jednak polski król zachowywał formalnie tytuł książęcy, co miało się stać z czasem podstawą polskich roszczeń.

 

Węgrzy

 

W dynastii andegaweńskiej Kazimierz upatrywał naturalnego sojusznika w walce z Luksemburgami o dominację w tej części Europy.

Węgry były podobnie jak Polska zainteresowane w ekspansji na ziemie ruskie. Dlatego też Kazimierz zdecydował po zdobyciu Rusi, że prawa do tych ziem mają być niepodzielne, tak by nie stały się one źródłem polsko – węgierskich konfliktów.

Co najważniejsze jednak w relacjach polsko – węgierskich, to fakt że Kazimierz uznał Ludwika Andegaweńsakiego za swojego ewentualnego następcę w razie bezpotomnej śmierci.

 

Polityka zagraniczna - podsumowanie

 

Sądowe zabezpieczenie roszczeń względem Krzyżaków. Kazimierz rozumiał rolę dyplomacji, która pozwoliła mu odzyskać część terenów na północy.

Porozumienie z Czechami za cenę Śląska, którego i tak się nie kontrolowało. Kazimierz zresztą zawsze chciał Śląsk odzyskać.

Wyprawy na Ruś sprawiły, że znaczna część polityków w Polsce uznała wschodnie tereny za naturalny kierunek polskiej ekspansji terytorialnej.

Symbolem sukcesów dyplomatycznych Kazimierza stała się tzw. uczta u Wierzynka.

 

linki:

Kazimierz Wielki

Karol IV 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

linki:

stosunki polsko-krzyżackie

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

linki:

uczta u Wierzynka

Kazimierz (Kraków)

 

 

Collegium Maius w Krakowie budowane dopiero od 1400 r.

 

Akt fundacyjny Studium Generale (Uniwersytetu Jagiellońskiego) z 1364: "Pragnąc gorąco jako obowiązani jesteśmy, aby rzecz każda pożyteczna i wszelkie powodzenie rodzaju ludzkiego wzmagało się, w przekonaniu, że się to duchownym i poddanym naszego państwa przyda, w mieście naszym Krakowie postanowiliśmy miejsce wyznaczyć, gdzie by studium powszechne we wszelkiej nauce dozwolonej się rozwijało. I niech będzie perłą wiedzy przemożnej, aby wydawało ludzi dojrzałością rady znamienitych, cnót ozdobą jaśniejących, różnej wiedzy kierunków pełnych; niech będzie tam nauki źródło dobroczynne, z którego czerpać będą mogli wszyscy pragnący się oświecić naukowo". 

 

 

 

Kaplica świętej Kingi w Kopalni soli Wieliczka.

Polityka wewnętrzna - reformy

 

Wzmocnienie władzy związanej z urzędem starosty

Wprowadzenie jednolitej monety – polskiego grosza

Wprowadzenie władzy centralnej: podskarbiego i podkanclerza

Ujednolicenie praw – odejście od prawa zwyczajowego i kodyfikacja praw małopolskiego i wielkopolskiego

Wzmocnienie obronności kraju poprzez akcję budowania licznych twierdz

Gospodarcze reformy w majątkach królewskich

Wprowadzenie monopoli królewskich w żupach solnych

Powołanie dla mieszczan najwyższego sądu prawa niemieckiego

Akcje wspierające osadnictwo żydowskie, niemieckie i ormiańskie

Wzmocnienie oświaty poprzez założenie uniwersytetu w Krakowie

 

Budownictwo

 

Za panowania Kazimierza w Polsce powstało ponad 50 zamków.

Osobną kwestią było zakładanie miast, których w trakcie panowania tego króla założono kilkadziesiąt.

Tak aktywna działalność budowlana możliwa była między innymi za sprawą rozbudowanej w pierwszych latach panowania Kazimierza sieci dróg.

Wszystko to sprawiło, że wkrótce po śmierci władcy powstało znane do dziś przysłowie charakteryzujące jego rządy: zastał Polskę drewnianą, a zostawił murowaną.

 

Wieliczka

 

Pierwotnie sól otrzymywano ze słonych źródeł metodą warzelniczą, polegającą na odparowywaniu wody. Początki eksploatacji soli kamiennej nie są znane, najprawdopodobniej przy pogłębianiu studni solankowych natrafiono na złoże solne, które zaczęto wydobywać przy pomocy prymitywnych narzędzi.

Władcy ówczesnej Polski szybko zorientowali się o wartości białego kruszcu. Dlatego też wprowadzono monopol na eksploatację a nawet dystrybucję soli.

Zdawano sobie sprawę, że sól jest artykułem pierwszej potrzeby niezbędnym człowiekowi do życia. Duże jej ilości zużywano do konserwacji mięsa, masła, ryb, garbowania skór, produkcji prochu strzelniczego.

W pierwszym okresie funkcjonowania żup krakowskich, król był zmuszony do korzystania z usług przedsiębiorców prywatnych. Powodem tego były ogromne koszty inwestycji górniczych oraz konieczność zwerbowania fachowców do pracy w kopalniach.
Przedsiębiorca ponosił pełne ryzyko poszukiwań i finansował głębienie szybu, ale w przypadku dotarcia do złoża szyb przechodził na własność i pod zarząd królewski.

 

Zabytkowa Kopalnia Soli w Wieliczce stanowi jedyny obiekt górniczy na świecie, czynny bez przerwy od średniowiecza do chwili obecnej. Jej oryginalne wyrobiska (chodniki, pochylnie, komory eksploatacyjne, jeziora, szyby, szybiki) o łącznej długości około 300 km usytuowano na 9 poziomach, sięgających do głębokości 327 m ilustrują wszystkie etapy rozwoju techniki górniczej w poszczególnych epokach historycznych.

 

linki:

Żydzi w Polsce

Ormianie w Polsce

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

zobacz też:

Architektura gotycka

Zabytki UNESCO

 

linki:

Uniwersytet Jagielloński 

Wieliczka

Kazimierz Dolny

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Portret Ludwika Andegaweńskiego d'Anjou, rycina, 1900

Ludwik Andegaweński (Węgierski)

 

Po bezpotomnej (przynajmniej oficjalnie) śmierci Kazimierza Wielkiego rządy w Polsce przejęła dynastia Andegawenów

Ludwik nie miał jednak ani dość siły ani dość woli by na stałe rządzić w Polsce. Szybko zraził do siebie Polaków, głównie przez fakt obsadzania kluczowych stanowisk w królestwie obcokrajowcami.

 

Zgodnie z prowadzoną polityką dynastyczną Ludwik zatroszczył się jedynie, by władzę po nim przejęła najstarsza córka. Ponieważ prawo w Polsce nie przewidywało dziedziczenia po kądzieli, Ludwik zgodził się w 1374 wydać słynny przywilej koszycki.

 

linki:

Ludwik Węgierski

przywilej koszycki

 

Fragment płyty nagrobnej królowej Jadwigi w katedrze na Wawelu. 

Zdjęcie: Cezary Piwowarski

 

Jadwiga

 

Wbrew początkowym ustaleniom z polską szlachtą na następczynię Ludwika nie została wybrana najstarsza jego córka, lecz najmłodsza – Jadwiga, co miało uchronić Polskę od unii personalnej z Węgrami.

Jadwiga została koronowana na króla Polski w roku 1384. Stosunkowo szybko polska szlachta rozpoczęła poszukiwania męża dla nowej władczyni, która wcześniej już była zaręczona z Wilhelmem Habsburskim. Układ ten został jednak zerwany.

Nowym kandydatem na męża został Wielki Książe Litewski – Jagiełło.

W roku 1385 podpisano układ w Krewie, na mocy którego Jagiełło zgadzał się na chrzest i połączenie Polski i Litwy. W zamian otrzymywał rękę młodszej i polską koronę. Tym samym rozpoczynał się okres panowania dynastii Jagiellonów.

linki:

Jadwiga

układ w Krewie