Polska Jagiellonów

 

 

 

Jan Matejko: Władysław II Jagiełło

 

 

Ruiny zamku w Krewie na Białorusi. Tutaj podpisano unię.

 

Sojusz polsko – litewski

 

     Początki sojuszów polsko – litewskich sięgają jeszcze panowania Łokietka, który w wojnach z krzyżakami był wspierany przez wojska litewskie. Ówczesna pogańska Litwa upatrywała w sojuszu z chrześcijańską Polską szansy na integrację z resztą Europy, co uchroniłoby to państwo przed najazdami krzyżackimi.

 

linki:

Jagiellonowie

Władysław Jagiełło

Unia w Krewie (1385)

 

     Pierwszą oficjalną unią polską – litewską była unia w Krewie. Na mocy jej postanowień oba kraje miała łączyć unia personalna. We fragmencie mówiącym o relacjach łączących Polskę i Litwę użyto łacińskiego terminu applicare, który można odczytywać zarówno jako połączyć jak i wcielić. Postanowienia unii były zatem inaczej odczytywane w Wilnie, inaczej w Krakowie.

 

linki:

Unia w Krewie

Krewo

Unia w Horodle (1413)

     Oznaczała z jednej strony uznanie przez Polaków odrębności państwa litewskiego, ale przewidywała za to prowadzenie polityki, uzgadnianej na wspólnych zjazdach panów polskich i litewskich, oraz uzgadnianie wyboru królów Polski z Litwinami, a wielkich książąt litewskich z Polakami. Wzmocnieniu związków pomiędzy szlachtą polską a litewską miało służyć przyjęcie wielu rodów litewskich do herbowych rodów polskich.

 

linki:

Tekst Unii Horodelskiej

Horodło

Stosunki polsko-litewskie 

 

Obecnie Wilno jest jednym z centrów pielgrzymkowych. Dzieje się tak za sprawą ikony Matki Boskiej Ostrobramskiej, która dla wielu Polaków jest wciąż najważniejszym symbolem religijnym po obrazie jasnogórskim.

 

Chrystianizacja Litwy

     Obejmując polski tron Władysław Jagiełło zobowiązał się do chrystianizacji Litwy. Pierwszym krokiem do tego było powołanie biskupstwa wileńskiego, które podlegać miało arcybiskupstwu w Gnieźnie. Władysław zasłynął między innymi jako fundator kościoła Piotra i Pawła na jednym z wileńskich wzgórz.

Giedymin

     Twórcą potęgi Litwy jako państwa był Giedymin. To za jego rządów udało się Litwinom podbić sąsiednie ludy (narody), łącznie z najważniejszymi ludami ruskimi. Potęga militarna państwa nie szła jednak w parze z organizacją państwową. W zasadzie Wielki Książę Litewski nie sprawował nawet najmniejszej kontroli nad podbitymi ziemiami.

 

linki:

Giedymin

Wilno

Matka Boska Ostrobramska

Fragment Edyktu wieluńskiego:

 

„Władysław, z bożej łaski król polski [...], postanawiamy [...], iż ktokolwiek by w Królestwie naszym Polskim i w ziemiach nam poddanych okazał się heretykiem albo zarażonym czy podejrzanym o herezję lub wreszcie jej sprzyjał, czy też nią kierował, winien być chwytanym przez naszych starostów, rajców miast i innych urzędników oraz wszystkich poddanych naszych czy to piastujących urzędy, czy też nie, jako obrażający nasz Majestat królewski, i winien być karany stosownie do rozmiarów swego występku. Którzykolwiek by zaś przybywali z Czech i wchodzili do królestwa naszego winni być poddani egzaminowi ze strony swych biskupów albo też inkwizytorów heretyckich występków, w tym celu przez Stolicę Apostolską ustanowionych lub mających być ustanowionymi.

Jan Długosz, historyk. Na podstawie jego kronik napisał Sienkiewicz "Krzyżaków".

 

Jan Matejko: Władysław III Warneńczyk

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Przywilej jedlneński

     W 1430 r. Jagiełło wystawił w Jedlni kolejny przywilej dla szlachty. W zamian za uznanie praw jego synów do tronu polskiego, zapewniona została jej nietykalność osobista (neminem captivabimus nisi iure victum).

Edykt wieluński

      Został wydany w roku 1424 w Wieluniu przez Władysława II Jagiełłę pod naciskiem Kościoła katolickiego przeciw heretykom. Na jego mocy udział w wojsku husytów w Czechach i jakiekolwiek kontakty z reformacją były karane jako zdrada stanu.

 

linki:

Tekst Przywileju jedlneńskiego

Zdjęcie Przywileju

Edykt wieluński

Historia Wielunia

Zbigniew Oleśnicki

     Zbigniew Oleśnicki był jedną z najważniejszych postaci XV – wiecznej Polski. Arcybiskup gnieźnieński i kardynał wsławił się w polityce wewnętrznej popieraniem dynastii Jagiellonów. Uczestnik bitwy pod Grunwaldem w polityce międzynarodowej znany był jako zdecydowany wróg krzyżaków i husytów. Oleśnicki w zdecydowany sposób domagał się od króla wykorzystania wojen husyckich do odzyskania kontroli nad Śląskiem. Obecnie Zbigniew Oleśnicki należy do niesłusznie zapomnianych postaci polskiej historii.

     Jednym z protegowanych Oleśnickiego był historyk i kronikarz Jan Długosz. Początkowo Długosz był sekretarzem Oleśnickiego. Po śmierci opiekuna Długosz związał się z dworem Jagiellonów. Wykorzystywany był jako dyplomata, między innymi w misjach do Czech. Jest autorem między innymi dwunastutomowych „Roczników królestwa Polskiego”.

 

linki:

Zbigniew Oleśnicki

Jan Długosz

Władysław III Warneńczyk

     O Władysławie Warneńczyku jako władcy niewiele się da powiedzieć, poza tym, że na portrecie Jana Matejki jest zdecydowanie starszy niż w rzeczywistości. Władysław został koronowany na króla wkrótce po uchwaleniu przywileju jedleńskiego – w roku 1434, kiedy miał zaledwie 10 lat. Samodzielność polityczną zyskał dopiero w roku 1440, kiedy to objął tytuł króla Węgier.

Bitwa pod Warną (1444)

     Bezpośrednią przyczyną bitwy pod Warną było zerwanie przez króla 10 – letniego rozejmu z Turcją. Wcześniejszy przebieg wojny pozwolił Władysławowi na zawarcie niezmiernie korzystnego dla Węgier rozejmu. To jednak nie spodobało się ani papiestwu, ani Wenecji, ani Bizancjum.

     W wyniku akcji dyplomatycznej, szczególnie zaś w wyniku starań legata papieskiego Cesariniego, który obiecał posiłki wojskowe z Zachodu, które miały przetransportować statki weneckie, Władysław zdecydował się na wznowienie wojny.

     Król stanął na czele 25 – tysięcznej armii. Do decydującej bitwy doszło 10 listopada 1444 pod Warną (dzisiejsza Bułgaria). W jej trakcie Władysław zdecydował się w obliczu porażki samemu wziąć udział w bitwie. Skończyła się ona wielką klęską i śmiercią Władysława III. Głowę polskiego króla sułtan turecki przechowywał potem, jako trofeum wojenne, w garnku z miodem przez wiele lat. Nigdy nie odnaleziono ciała monarchy, dlatego szerzyły się opowieści o jego bohaterstwie i cudownym ocaleniu, które spowodowały zwlekanie z koronacją Kazimierza Jagiellończyka.

linki:

Władysław III Warneńczyk

Bitwa pod Warną

 

 

Jan Matejko: Kazimierz IV Jagiellończyk

 

 

 

 

 

Państwo krzyżackie w Prusach w XV wieku.

Kazimierz Jagiellończyk

     Panowanie Kazimierza upłynęło przede wszystkim pod znakiem walki o odzyskanie przez Polskę Pomorza. Pod tym względem skutecznie walczył król z wewnętrzną opozycją małopolską, na czele której stał Zbigniew Oleśnicki.  

     Na okres jego panowania przypada wojna tzw. trzynastoletnia, która ostatecznie odsunęła od Polski zagrożenie krzyżackie. Z wybuchem wojny trzynastoletniej łączy się najważniejsze wydarzenie w polityce wewnętrznej, czyli wydanie przywilejów cerekwicko – nieszawskich.

Związek Pruski

     Jednym z ważniejszych wydarzeń politycznych poprzedzających wybuch wojny trzynastoletniej było powstanie Związku Pruskiego. Na zjeździe przedstawicieli miast pruskich w Elblągu (1440) ustalono, że miasta pruskie będą występować wspólnie w kwestiach polityki polsko – krzyżackiej.

     W roku 1454 miasta pruskie postanowiły wspólnie wypowiedzieć posłuszeństwo Zakonowi Krzyżackiemu. Wynikało to z pogarszającej się sytuacji ekonomicznej miast oraz z zazdrości, jaką budziły polskie przywileje szlacheckie w możnowładztwie pomorskim.

     Reprezentanci Związku Pruskiego zwrócili się o pomoc do króla polskiego, który bez wahania wydał akt o inkorporacji Prus.

 

linki:

Kazimierz Jagiellończyk

Wojna trzynastoletnia

Związek Pruski

 

 

Przywileje Nieszawskie

     W 1454 roku zebrana na wojnę szlachta, nim jeszcze została podbita przez Krzyżaków pod Chojnicami, wymogła na Kazimierzu IV Jagiellończyku nowe ustępstwa, których wynikiem były przywileje cerekwicko - nieszawskie, wydane podobnie jak i niektóre poprzednie, odrębnie dla poszczególnych ziem Korony. Dla Wielkopolski wydany został przywilej cerekwicki, natomiast dla Małopolski - nieszawski. Najważniejsze przepisy nowych przywilejów mówiły, że król nie może zwoływać pospolitego ruszenia bez zgody sejmików ziemskich, podobnie nie wolno mu było bez owej zgody wydawać nowych praw i nakładać nowych podatków. Zaostrzono również przepisy dotyczące zbiegostwa chłopów.

linki:

Przywileje

 

Gdańsk - miasto, które brało aktywny udział w walce przeciw Krzyżakom

Najważniejsze zdarzenia militarne

     Na lądzie w trakcie wojny trzynastoletniej rozegrała się w zasadzie tylko jedna ważna bitwa. Bezpośrednio po wydaniu przywilejów cerekwickich pospolite ruszenie starło się z mniej liczną armią żołnierzy zaciężnych wystawioną przez Krzyżaków. 18 września 1454 wojska polskie poniosły klęskę pod Chojnicami.

     Bitwa na Zalewie Wiślanym (1463) jest jednym z najsłabiej znanych epizodów wojny, choć przyczyniła się do klęski Zakonu bardziej niż bitwy lądowe. W walce wzięła udział głównie polska flota kaperska zorganizowana przez Elbląg i Gdańsk oraz flota krzyżacka.

 

linki:

Bitwa na Zalewie Wiślanym

II pokój toruński (1466)

     •Polska odzyskała (po 158 latach) Pomorze Gdańskie (dokładniej Prusy Królewskie). Nie doszło jednak do całkowitej inkorporacji ziemi krzyżackiej do Korony Polskiej.

     •Do Polski wróciła również ziemia chełmińska (Malbork i Elbląg).

     •Państwo Zakonne stało się lennem Polski, zaś każdy wielki mistrz zobowiązany był do składania władcy polskiemu hołdu.

     •Zostało utworzone dominium warmińskie. Były to ziemie biskupstwa warmińskiego podlegającego wcześniej Zakonowi. (W efekcie doszło zresztą z czasem do sekularyzacji Prus.)

     Co ciekawe pokój ten nie został uznany przez papieża oraz cesarza (warto podkreślić, że były to formalnie władze zwierzchnie Zakonu), co pomniejszało jego znaczenie na tle Europy.

 

 

Płyta nagrobna włoskiego humanisty Filipa Kallimacha w kościele dominikanów w Krakowie

Jan Olbracht

     Syn Kazimierza i Elżbiety Habsburzanki, wychowywany przez Długosza i Kallimacha. Zanim  został koronowany na króla polski toczył rywalizację o tron węgierski.

     Polską Jan Olbracht zaczął władać w roku 1492 i skoncentrował swe wysiłki na zabezpieczeniu granicy z Turcją. Efektem tych działań były dwa najważniejsze wydarzenia z czasów jego panowania: wydanie przywileju piotrkowskiego oraz wyprawa mołdawska.

     W roku 1499 Jan Olbracht wydał akt unii wileńskiej, który miał ostatecznie regulować stosunki między Koroną a Wielkim Księstwem. Państwa te miały zachowywać odrębność i jedynie w razie zagrożenia nieść sobie wzajemnie pomoc.

 

linki:

Jan I Olbracht

Filip Kallimach

 

Jan Matejko: Jan Olbracht

 

Na polecenie króla w 1498 roku wzniesiono w Krakowie Barbakan, zwany Rondlem, który miał zabezpieczać miasto przed ewentualnym najazdem tureckim.

Przywilej piotrkowski

     Przywilej ten uderzał z jednej strony w ekonomię królewską, z drugiej w rozwój miast. Zwalniał on szlachtę od ceł za przewożone towary pochodzące z własnych dóbr lub sprowadzanych na własne potrzeby. Wprowadzał również zasadę, że wieś mógł opuścić tylko jeden chłop w ciągu całego roku. Było to tak zwane przywiązanie chłopa do ziemi. Mieszczanom zakazywał posiadania dóbr ziemskich.

Wyprawa mołdawska

     W roku 1497 Olbracht wkroczył do Mołdawii. Tamtejszy władca – hospodar Stefan – zmienił jednak układ polityczny przyłączając się do Turcji. Olbracht oblegał stolicę Mołdawii bez większych sukcesów. Ostatecznie wojska polskie, zdziesiątkowane przez głód i choroby, zaczęły odwrót. Wówczas, w lasach Bukowiny, zostały zaatakowane i pobite. Wydarzenia te dały początek przysłowiu: „Za króla Olbrachta wyginęła szlachta”.

 

linki:

Przywilej piotrkowski

Krakowski Barbakan

 

Jan Matejko: Aleksander Jagiellończyk

Aleksander Jagiellończyk

     Czwarty syn Kazimierza Jagiellończyka. Jako Wielki Książę Litewski wsławił się klęskami w wojnach toczonych z Moskwą i z Tatarami.

     Aby zdobyć przychylność polskich panów w trakcie elekcji wydał w Mielniku akt unii polsko – litewskiej na nowych zasadach oraz przywileje dla polskiej magnaterii.

     Postanowienia z Mielnika wzbudziły sprzeciw polskiej szlachty. Silna opozycja antykrólewska wymusiła ostatecznie w roku 1505 odwołanie przywilejów mielnickich i równoczesne wydanie nowej konstytucji (czyli ustawy) znanej pod nazwą Nihil Novi.

     Wkrótce po wydaniu tego aktu prawnego Aleksander zmarł.

 

linki:

Aleksander Jagiellończyk

 

Tablica pamiątkowa na zamku w Radomiu, gdzie wydano konstytucję Nihil Novi.

Przywilej mielnicki

     Na panowanie Aleksandra przypadł okres kształtowania się polskiego sytemu parlamentarnego. To właśnie władza w parlamencie stała się głównym punktem spornym między szlachtą a magnaterią.

     Nie dziwi zatem, że kolejny wydany przez króla polskiego przywilej dotyczył właśnie władzy parlamentu.  Przywilej mielnicki z roku 1501 ograniczał władzę królewską na rzecz senatu, królowi zaś przyznawała funkcję przewodniczącego senatu. Gdyby król nie zastosował się do podjętych uchwał lub dopuścił się przemocy na osobie któregoś z senatorów, senat miał prawo do zniesienia go z tronu.

     Przywilej ten spotkał się opozycją szlacheckiego ruchu egzekucyjnego i w 1505 roku na sejmie walnym w Radomiu został anulowany na mocy konstytucji Nihil Novi.

Nihil Novi

     Wydana w roku 1505 konstytucja zaczynała się od słów „Nic nowego w dziedzinie zmiany prawa i nowych podatków przez króla bez zgody senatorów i posłów ziemskich". Nowe prawa mogły być zatem stanowione jedynie na sejmie - wspólnie przez króla, senatorów i posłów ziemskich. W ten sposób ukształtował się sejm składający się z "trzech sejmujących stanów":

     1. monarchy,

     2. senatu, do którego wchodzili dygnitarze z racji pełnionych dożywotnio urzędów (biskupi, wojewodowie, kasztelanowie, marszałek koronny i marszałek nadworny, podskarbi koronny, kanclerz, a także ministrowie);

     3. izby poselskiej, złożonej z wybranych na sejmikach przedstawicieli województw i ziem. 

     Do jego uprawnień należały: ustawodawstwo, uchwalanie podatków, decyzje o zwołaniu pospolitego ruszenia. Stopniowo rozwinęła się również kontrola sejmu nad działalnością rządu królewskiego, szczególnie pod względem jej zgodności z prawem.

 

linki:

Przywilej mielnicki

Tekst Nihil novi

Wincenty de Lesseur: Zygmunt I Stary (1802)

Uniwersytet Krakowski był za czasów Zygmunta Starego centrum nauki i wiedzy. Mikołaj Kopernik to jeden z najbardziej znanych absolwentów krakowskiej uczelni. Postać tę warto pamiętać nie tylko ze względu na osiągnięcia astronomiczne. Kopernik był również znanym lekarzem i specjalistą w zakresie fortyfikacji. W roku 1520 dowodził obroną Fromborka przed Krzyżakami. Był również Kopernik uznanym ekonomistą. Sformułował m.in. prawo, które znane jest powszechnie prawem Greshama.

Zygmunt Stary

     Zygmunt Stary zdobywał doświadczenie w rządzeniu na Śląsku, gdzie w imieniu swego brata Władysława władał dwoma księstwami. Na polski tron wstąpił Zygmunt w roku 1506.

     Panowanie Zygmunta wiąże się przede wszystkim z:

     1. reformami wewnętrznymi

     2. ostatecznym zakończeniem kwestii krzyżackiej

     3. Rozkwitem sztuki i literatury renesansowej

     4. Pojawieniem się w Polsce reformacji.

Polityka wewnętrzna

 

     •Wzmocnienie roli krakowskiej mennicy królewskiej

     •Poprawa ekonomii w dobrach królewskich, zwanych królewszczyznami

     •Przywileje dla miast i nowy system celny

     •Nowe przepisy dotyczące zarządzania żupami solnymi w Wieliczce i Bochni

     •Zapewnienie tronu synowi Zygmuntowi jeszcze za życia.

     •Umocnienie skarbu królewskiego

 

Niebezpieczny sygnał – wojna kokosza (1537)

     Planując wyprawę wojenną Zygmunt zwołał pospolite ruszenie. Przedstawiciele szlachty uznali jednak, że zanim wyruszą do walki mogą żądać od króla ograniczenia władzy magnatów. Długotrwały bunt zakończył się kompromisem, w efekcie którego szlachta nie wzięła udziału w planowanej wojnie. Magnaci chcąc ośmieszyć przedstawicieli szlachty prezentowali dzielnych wojowników, których bały się jedynie okoliczne kury – zjedzone niemal w całości.

 

linki:

Zygmunt Stary

Mikołaj Kopernik

Złoty wiek Polski

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

linki:

wojna kokosza

 

Portret młodej Bony Sforzy

 

 

Jan Matejko: Otrucie królowej Bony (1859)

Królowa Bona

     Bona Sforza z Mediolanu była drugą żoną Zygmunta. Do Polski przybyła w roku 1518 i szybko stała się jedną z ważniejszych postaci w państwie.

     Dała się poznać jako sprawny administrator w swoich dobrach na Litwie i potem w Koronie, co sprawiło, że większość polskiej szlachty serdecznie Bony nienawidziła, tym bardziej, że dążyła ona do wzmocnienia władzy królewskiej. W latach dwudziestych XVI wieku jej wszystkie dobra przynosiły roczny dochód w wysokości ponad 50 tysięcy złotych. Bona urodziła w sumie trzy córki i następcę tronu – Zygmunta. Swym dzieciom, szczególnie zaś Zygmuntowi zagwarantowała świetne wykształcenie.

     Bona Sforza prowadziła zupełnie nowy styl zachowania się kobiety. Jej aktywność gospodarcza i polityczna były zupełnym precedensem na polskiej scenie. Za panowania monarchini nastąpił znaczący rozwój kultury muzycznej. Stało się to dzięki mecenatowi ze strony Bony i jej dworu  Królowa zadbała także o rozwój teatru oraz patronowała polskim poetom - Janowi Dantyszkowi i Andrzejowi Krzyskiemu.

     Urozmaiceniu ulęgła wreszcie kuchnia dworska, gdzie oprócz dotychczas preferowanych tłustych mięsnych potraw, niepoślednia role zaczęły odgrywać warzywa, nieznane dotychczas na polskich stołach, jak: kalafiory, szpinak, pomidory, fasolka szparagowa, karczochy, brokuły, seler, pietruszka, pory i kapusta.

 

linki:

Bona Sforza

 

Słynny obraz Hołd pruski Jana Matejki z 1882 roku znajduje się dzisiaj w Muzeum Narodowym w Krakowie.

Hołd pruski (1525)

     Bodaj najważniejszym sukcesem na arenie międzynarodowej było doprowadzenie do sekularyzacji Zakonu Krzyżackiego. Doprowadziła do tego wojna, której początkiem była odmowa przez Albrechta Hohenzolerna złożenia hołdu królowi polskiemu (Wielki Mistrz powoływał się na brak potwierdzenia II pokoju toruńskiego przez papieża i cesarza). Prusy stawały się polskim lennem, zaś król zyskiwał prawo do aneksji księstwa, gdyby tylko wygasła linia rządząca w Prusach.

 

linki:

Hołd pruski

 

 

 

 

 

 

Jan Matejko: Zygmunt II August

 

 

 

 

 

 

 

Ratusz w Lesznie. Leszno było jednym z głównych ośrodków reformacji w Polsce.

 

 

W historii polskiej kultury zasłynął Zygmunt August jako miłośnik sztuki. Przyczyniło się do tego bardzo dobre wykształcenie, o które dbała matka – Bona Sforza. Za sprawą Augusta do Polski trafiła kolekcja arrasów będąca do dziś ozdobą Wawelu. Słynna była również biblioteka królewska licząca ok. 3500 tomów.

 

 

 

 

 

 

 

Wojciech Gerson: Zjawa Barbary Radziwiłłówny (1886)

 

Narodziny systemu elekcyjnego (1)

     Panowanie Zygmunta Augusta – ostatniego króla z dynastii Jagiellonów – przyczyniło się w dużym stopniu do ukształtowania systemu politycznego typowego dla Rzeczpospolitej wieku XVII.

     Ważną rolę odegrał w tym procesie ruch egzekucji praw i dóbr. Egzekucja dóbr miała doprowadzić do wzmocnienia skarbu państwa poprzez odebranie dawnych majątków królewskich (tzw. królewszczyzny), które znalazły się w rękach magnatów. Z kolei egzekucja praw miała z jednej strony utrwalić szlacheckie przywileje, z drugiej zaś wzmocnić unię z Litwą. Ten ostatni postulat został spełniony ostatecznie za sprawą unii lubelskiej w roku 1569. Toczone w drugiej połowie wieku XVI spory ustrojowe pozwoliły na ukształtowanie dojrzałego systemu politycznego – polskiego parlamentaryzmu.

     Ważnym elementem sporu o egzekucję praw były dyskusje toczone wokół kwestii religijnych, a więc wiążące się z reformacją i kontrreformacją.  

linki:

Zygmunt August

Sejm elekcyjny

Reformacja w Polsce


     U progu XVI wieku Rzeczpospolita nie była państwem jednolitym ani pod względem wyznaniowym (żydzi, muzułmanie, prawosławni)  ani etnicznym, co sprzyjało tolerancyjnemu podejściu do nowinek religijnych. Nie bez znaczenia był również fakt, że spory religijne dotyczyły w głównej mierze szlachty (żadne z nowych wyznań nie postulowało istotnych zmian w systemie społecznym, co było tak ważne w Niemczech czy w Czechach), szlachta zaś cieszyła się swobodą niespotykaną w innych państwach Europy.

     Najsilniejszymi odłamami polskiej reformacji okazały się luteranizm i kalwinizm. Za kościołami zreformowanymi opowiedziała się przede wszystkim elita szlachty, dzięki czemu wpływ myśli reformacyjnej na polską kulturę był niezmiernie duży. Powstawały liczne szkoły, w tym tak znane jak akademia w Rakowie. Wśród zwolenników reformacji odnajdujemy między innymi Mikołaja Reja, Wacława Potockiego, Jana Andrzeja Morsztyna. Nie powinno zatem dziwić, że rozwojowi reformacji w Polsce towarzyszył niebywały rozwój piśmiennictwa polemicznego oraz powstawanie drukarń.

     Własny ośrodek, niezmiernie zasłużony dla polskiej kultury, stworzyli Bracia Czescy w Lesznie. Do Polski zaczęli oni przybywać po roku 1548. To właśnie w Lesznie rektorem szkoły był Jan Amos Komeński.

     Reformacja w Polsce nigdy nie była ruchem zjednoczonym. Najtragiczniejszym tego dowodem były spory, które doprowadziły do powstania zboru Braci Polskich, który powstał w zborze kalwińskim. Bracia Polscy odegrali olbrzymią rolę w rozwoju szkolnictwa (Raków) oraz literatury (przekłady biblijne). Ich pozycja słabła jednak w miarę jak przeciw nim występowały zarówno inni różnowiercy, jak i katolicy.

 

linki:

Reformacja

Leszno

Bracia Polscy

Zygmunt August

 

     Panowanie Zygmunta rozpoczęło się od konfliktu ze szlachtą, którego powodem było potajemnie zawarte małżeństwo z Barbarą Radziwiłłówną, reprezentantką jednego z największych rodów magnackich na Litwie.

     Miłość Augusta do Barbary stała się wręcz przysłowiowa, głównie ze względu na fakt, iż Zygmunt poślubił ją potajemnie, bez zgody senatu i przeciw opinii wszystkich. Niestety w rok po koronacji Barbara zmarła. Zrozpaczony król nie pozwolił pochować jej w Krakowie i towarzyszył jej trumnie pieszo z Krakowa do Wilna. Od tej pory mówiło się, że król nie pogodził się nigdy z jej śmiercią, tym bardziej, że z kolejną żoną – Elżbietą Habsburzanką – nigdy nawet nie zamieszkał.

     Nieszczęśliwa miłość stała się częścią mitu o mistrzu Twardowskim, zwanym polskim Faustem, który miał rzekomo wywoływać dla nieszczęsnego Zygmunta zjawę jego ukochanej. Wątek miłości Zygmunta i Barbary odnajdujemy też w wielu dziełach artystycznych. Wymienić tu można film „Barbara Radziwiłłówna” z 1936 i tragedię klasycystyczną Alojzego Felińskiego.

linki:

Barbara Radziwiłłówna