II Rzeczpospolita (1914-1939)

 

 

Osobą najbardziej chyba zasłużoną w staraniach dyplomatycznych o utworzenie Polski był słynny pianista Ignacy Paderewski, dzięki któremu polskie wojska były wspierane finansowo przez polonię. On też sprawił, że rząd USA szybko uznał Polskę de iure jako niepodległe państwo.

 

I wojna światowa

 

     Wybuch I wojny światowej był przez Polaków długo oczekiwany. Przypomnieć tu warto, że już ks. Adam Jerzy Czartoryski przewidywał, że jedyną sytuacją, w której Polska będzie się mogła „wybić na niepodległość” będzie wojna pomiędzy zaborczymi mocarstwami.

     Podobnie myślał Józef Piłsudski, który na długo przed wybuchem wojny tworzył jednostki paramilitarne na bazie młodzieży skupionej w towarzystwie  „Sokół”.

     W momencie wybuchu wojny jednostki te Austria postanowiła wykorzystać w walce. Tym sposobem powstały słynne legiony Piłsudkiego.

     Drugą po legionach słynną polską jednostką wojskową byli tzw. hallerczycy, czyli żołnierze armii utworzonej we Francji przez gen. Hallera, walczący po stronie Ententy.

 

linki:

Józef Piłsudski

Sokół

Józef Haller

 

Ignacy Jan Paderewski

 

Formowanie się Polski

 

     Na przełomie października i tworzy się kilkanaście ośrodków tymczasowych polskich władz m.in. W Krakowie (Polska Komisja Likwidacyjna), w Lublinie (Tymczasowy Rząd Ludowy), w Cieszynie (Rada Narodowa Księstwa Cieszyńskiego), w Tarnobrzegu (Republika Tarnobrzeska).

     Kres zamieszaniu położył przyjazd do Warszawy Józefa Piłsudskiego, który od roku 1917 był więziony. W ręce Piłsudskiego przekazana została pełna władza wykonawcza na ziemiach polskich.

     Od tej pory byłemu dowódcy legionów towarzyszy legenda twórcy niepodległej II Rzeczpospolitej.

 

linki:

II Rzeczpospolita

 

     

Pomnik Powstańców Śląskich w Katowicach.
Największy i najcięższy pomnik w Polsce, postawiony w 1967 r.

 

(Zdjęcie: Jan Mehlich, Wikipedia)

 

 

 

Mapa II Rzeczypospolitej

 

(źródło: Halibutt, Wikipedia)

 

Walki o Polskę

 

     Nowoutworzone państwo praktycznie nie miało zagwarantowanych granic. Nie było też wiadomo, które ziemie poddane germanizacji i rusyfikacji będą miały wejść w skład Rzeczpospolitej.

     W związku z tym lata 1918 – 1921 to okres działań wojskowych toczonych zarówno przez regularną polską armię, jak i przez powstańców.

     Do najważniejszych walk powstańczych zaliczyć należy:
     1. powstanie wielkopolskie, dzięki któremu w skład Polski definitywnie wszedł Poznań
     2. trzy powstania śląskie, które w dużej mierze przyczyniły się do włączenia części Śląska w granice odrodzonej Polski.

 

linki:

powstanie wielkopolskie

 

powstania śląskie

 

Wojna polsko – bolszewicka

 

     W roku 1919 wybuchła wojno polsko – radziecka. Wojska Armii Czerwonej zajęły Wilno licząc na włączenie Litwy w granice nowej Rosji Radzieckiej.
     Kontrofensywa polska zepchnęła Rosję w głąb Ukrainy. Polakom udało się nawet zająć Kijów. Potem jednak Rosjanie podeszli aż pod Warszawę, gdzie rozegrała się decydująca bitwa, nosząca do dziś miano cudu nad Wisłą. Głównymi dowodzącymi po stronie polskiej byli wówczas Piłsudski i Sikorski.

 

     Kiedy wojska polskie walczyły z Rosją na południu armia czechosłowacka zdecydowała się wkroczyć na Zaolzie. Krok ten zdecydował o bardzo złych stosunkach między Polską a Czechosłowacją i do dziś rzutuje na kontakty polsko – czeskie.

 

linki:

wojna polsko-

bolszewicka

 

cud nad Wisłą

 

 

 

Wincenty Witos

Polska polityka wewnętrzna

 

     Polska polityka wewnętrzna pomiędzy rokiem 1918 a 1926 była niezmiernie skomplikowana. Kilkunastu premierów, w tym jeden z polityków nawet trzykrotnie, to „najlepsza” wizytówka stabilności wewnętrznej.

     Spośród polityków najważniejsze role pełnili Roman Dmowski, Ignacy Daszyński i Wincenty Witos. Ustrój wewnętrzny normowała konstytucja uchwalona w roku 1921, tzw. konstytucja marcowa.

     Wincenty Witos stał się legendarną postacią polskiego ruchu ludowego, lider partii PSL „Piast”. Był jednym z najpopularniejszych polityków polskich w okresie międzywojennym .

 

linki:

Wincenty Witos

 

 

 

Prezydent Gabriel Narutowicz z Marszałkiem Józefem Piłsudskim (1922)

Prezydent Gabriel Narutowicz

 

     Miarą skłócenia Polski były wydarzenia z roku 1922. Uchwalona niewiele wcześniej konstytucja przewidywała wybór prezydenta przez Zgromadzenie Narodowe. W wyniku gier politycznych między najsilniejszymi partiami nieoczekiwanym zwycięzcą został naukowiec z emigracji – Gabriel Narutowicz.

     Wybór ten został zaatakowany najsilniej przez polską prawicę skupioną wokół Endecji.

     W dwa tygodnie po elekcji prezydent Narutowicz uczestniczył w otwarciu wystawy w galerii Zachęta. Nikt nie spodziewał się, że zamachowiec – prawicowiec Eligiusz Niewiadomski – odda celne strzały.

     Pierwszy polski prezydent został zastrzelony 9.12.1922. Jego zabójcę po procesie sądowym rozstrzelano 31.01.1923.

 

linki:

Gabriel Narutowicz

 

 

 

Polskie monety o wartości 1 złoty (1929)

Polska gospodarka

 

     Polska jako kraj odrodzony stanął wobec problemu gospodarczego zjednoczenia. Trzy systemy monetarne, trzy rodzaje gospodarki, a nawet trzy rodzaje torów kolejowych sprawiły, że nie było to zadanie łatwe.

     Bardzo szybko pojawił się problem inflacji, napędzanej przez wojnę polsko-bolszewicką.
     Jedne z pierwszych polskich banknotów przedstawiały wartość ½ marki polskiej. Pod koniec 1921 nominały rzędu 2mln marek nie starczały na zakup znaczka pocztowego.

     Reformę finansów powierzono wybitnemu ekonomiście Władysławowi Grabskiemu. To właśnie on doprowadził do powstania silnego polskiego złotego.

 

linki:

Władysław Grabski

 

Port Handlowy Gdynia (1935)

Gdynia a Gdańsk

 

     Dużym problemem gospodarczym okazało się również odsunięcie Polski od morza poprzez utworzenie Wolnego Miasta Gdańska.

     Nowe władze zdawały sobie z tego sprawę i już w roku 1922 podjęły decyzję o budowie Gdyni. Zadanie to powierzono Eugeniuszowi Kwiatkowskiemu. On też odpowiadał kilka lat później za stworzenie COP-u czyli Centralnego Okręgu Przemysłowego, który był centrum przemysłu ciężkiego.

     Swoje morskie aspiracje Polska starała się podkreślić już w roku 1919, kiedy to powracający z Francji gen. Haller dokonał symbolicznego zaślubienia Polski z morzem.

 

linki:

Eugeniusz Kwiatkowski

Gdynia

 

zobacz też:

miasto Gdynia

 

 

 

Marszałek Piłsudski na Moście Poniatowskiego w Warszawie podczas zamachu majowego, 12 maja 1926 r.

Zamach majowy

 

     Brak stabilnej sytuacji politycznej w kraju sprzyjał nastrojom antypolitycznym w kraju. Polacy chcieli być rządzeni przez osoby, które przez pierwszych kilka lat niepodległej Polski nie skompromitowały się.

     Idealnym kandydatem był Józef Piłsudski. Po roku 1921 (koniec wojny polsko-bolszewickiej) wycofał się on z polityki.

     W maju 1926 Piłsudski zdecydował się stanąć na czele przewrotu majowego. Jego inicjatorami byli dawni towarzysze broni Piłsudkiego.

     Przewrót majowy doprowadził do dymisji rządu i urzędującego prezydenta Wojciechowkiego. Nowa polityka była wręcz quasi – faszystowska. Do roku 1935 rolę decydującą odgrywał Piłsudski. Po jego śmierci okazało się, że nie ma on żadnego następcy. Do roku 1939 o obliczu Polski decydował prezydent Mościcki, gen. Rydz-Śmigły oraz minister Beck.

linki:

przewrót majowy

Ignacy Mościcki

Edward Rydz-Śmigły

Józef Beck