Wydarzenia w kraju i za granicą (od końca XVIII w. do początku w. XX)

 

Zpracovala prof. Marie Sobotková.

 

 

WYDARZENIA Z ZAKRESU HISTORII POLITYCZNEJ

 

WYDARZENIA Z ZAKRESU HISTORII KULTURY – literatura

 

WYDARZENIA Z ZAKRESU HISTORII KULTURY

– nauka, oświata, instytucje

1772

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

1802

 

1772  

I rozbiór Polski

17. 2. Uklad rozbiorowy

rosyjsko-pruski;

5. 8. traktat rozbiorowy

rosyjsko-prusko- austriacki

1788  

Początek Sejmu

Czteroletniego

1789  

Początek rewolucji

francuskiej

Deklaracja praw czlowieka 

i obywatela

1791            

Konstytucja 3 maja

1792            

Konfederacja Targowicka

Wojna polsko-rosyjska

St. August podpisuje akces do Targowicy

1793   

II rozbiór Polski

(Rosja i Prusy)

1794   

Wybuch powstania kościusz- kowskiego

bitwa pod Racławicami

Insurekcja warszawska

Suworow zdobywa Pragę

1795   

III rozbiór Polski

(Rosja, Prusy i Austria)

Abdykacja

St. Augusta Poniatowskiego

1798   

Śmierć St. Augusta

 

 

 

1792   

Henryk VI na łowach

W. Bogusławskiego

1793   

Ur. A. Fredro (zm. 1876)

Ur. A. Malczewski (zm. 1826)

1794            

Krakowiacy i Górale

W. Bogusławskiego

(prapremiera)

1797   

Pieśń legionów J. Wybickiego

1798   

O rymotwórstwie i

rymotwórcach

I. Krasickiego

Ur. A. Mickiewicz (zm. 1855)

1801   

Ur. F. S. Dmochowski

(zm. 1871)

Ur. S. Goszczyński ( zm. 1876)

1802   

Ur. J. B. Zaleski (zm. 1886)

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

1773            

Powołanie Komisji Edukacji Narodowej

1775            

Założenie Towarzystwa do Ksiąg Elementarnych

1778   

H. Kołłątaj rozpoczyna reformę Akademii Krakowskiej

 

1805

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

1824

1805            

Zwycięstwo Napoleona nad Austrią i Rosją pod Austerlitz

1812            

Wyprawa Napoleona na Rosję

1813   

Klęska Napoleona pod Lipskiem

1814            

Abdykacja Napoleona

1815   

Sto dni Napoleona; bitwa pod Waterloo

Kongres wiedeński (1814–1815)

Święte przymierze

 

1805   

Rękopis znaleziony w Saragossie J. Potockiego

1809   

Ur. J. Słowacki (zm. 1849)

1810   

Ur. F. Chopin (zm. 1849)

1812   

Ur. Z. Krasiński (zm. 1859)

Ur. J. I. Kraszewski (zm. 1887)

1815   

Dwaj panowie Sieciechowie J. U. Niemcewicza

1816   

Śpiewy historyczne Niemcewicza

1818   

O klasyczności i romantyczności K. Brodzińskiego

1819   

O pismach klasycznych i romantycznych Jana Śniadeckiego

1820   

Ur. S. Moniuszko (zm. 1872)

Oda do młodości A. Mickiewicza

1821   

Ur. C. Norwid (zm. 1883)

Pan Geldhab A. Fredry

1822   

Poezji t. I (Ballady i romanse) A. Mickiewicza

1823   

Poezji t. II (Grażyna, Dziady cz. II i IV) A. Mickiewicza

1824   

Ur. W. Syrokomla (zm. 1862)

 

1803   

H. Kołłątaj: Stan oświecenia w Polszcze w ostatnich latach panowania Augusta III

1807   

Słownik języka polskiego S. B. Lindego (6 t.)

1813   

Nowy słownik kieszonkowy niemiecko-polsko-francuski J. S. Bandtkiego

1816   

Wilno „Wiadomości Brukowe”

1817            

Warszawa – otwarcie Uniwersytetu Warszawskiego

Lwów – założenie Biblioteki Ossolińskich

Wilno – powstanie Towarzystwa Filomatów

1821  

„Kurier Warszawski”

1825

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

1834

1824   

Proces młodzieży wileńskiej

1825            

Stłumienie powstania dekabrystów

Mikołaj I carem (do 1855)

1830            

Rewolucja lipcowa we Francji

1830   

Wybuch powstania listopadowego

1831   

Upadek powstania

Komitet Narodu Polskiego J. Lelewela

1832            

Początek ery Paskiewiczowskiej

Założenie Towarzystwa Demokratycznego Polskiego w Paryżu

 

 

1825   

Maria A. Malczewskiego

Jan z Tęczyna Niemcewicza

1826   

Sonety A. Mickiewicza

Komedie t. I A. Fredry

1828   

Konrad Wallenrod A. Mickiewicza

Zamek kaniowski S. Goszczyńskiego

1830   

O literaturze polskiej XIX w. M. Mochnackiego

1832   

Księgi narodu i pielgrzymstwa polskiego A. Mickiewicza

Poezje t. IV (Dziadów cz. III) A. Mickiewicza

Poezje t. I-II J. Słowackiego – Paryż

Pan Jowialski (wyst.) A. Fredry

1833   

Poezje t. III J. Słowackiego – Paryż

Pieśni Janusza W. Pola

Śluby panieńskie A. Fredry

Poezje S. Garczyńskiego

1834            

Powstanie narodu polskiego 1830–1831 M. Mochnackiego

Pan Tadeusz A. Mickiewicza

Kordian J. Słowackiego

Zemsta A. Fredry

Agay-Han Z. Krasińskiego

 

1828   

Ur. H. Taine (zm. 1893)

1829   

Dzieje Polski J. Lelewela

1830   

Kurs filozofii pozytywnej A. Comte’a

1830   

Lwów – „Haliczanin”, „Tygodnik Petersburski”

1831            

Zamkięcie Uniwersytetu Wileńskiego

Zawieszenie dział. Towarzystwa Przyjaciół Nauk w Warszawie

1832            

Założenie Towarzystwa Historyczno-Literackiego w Paryżu

„Pielgrzym Polski” w Paryżu

Zamknięcie Uniwersytetu Warszawskiego

1833

Zamknięcie Liceum Krzemienieckiego

1834

Zawieszenie prac wydaw. Zakładu Narodowego im. Ossolińskich

 

1835

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

1844

1835   

Zał. Stowarzyszenia Ludu Polskiego w Galicji

Emisariusz S. Konarski w Krakowie

1836            

Manifest TDP w Paryżu

Zał. filii Stow. Ludu Polskiego w Warszawie – G. Ehrenberg

1838

Aresztowanie i zsyłka na Syberię Ehrenberga

Egzekucja S. Konarskiego w Wilnie

1840            

Masowe aresztowania w Galicji

 

1835   

Nie-boska komedia Z. Krasińskiego

1836   

Irydion Z. Krasińskiego

Pierwodruk Pamiętników Paska

1837            

Powieści kozackie M. Czajkowskiego

1838   

Anhelli S. Słowackiego

Ur. Jan Lam (zm. 1886)

Ur. A. Asnyk (zm. 1897)

1839            

Balladyna J. Słowackiego

Pamiątki Soplicy H. Rzewuskiego

Ur. A. Dygasiński (zm. 1902)

1840   

Lilla Weneda; Mazepa J. Słowackiego

Trzy myśli... Z. Krasińskiego

Debiut C. Norwida w prasie warszawskiej

1841            

Beniowski J. Słowackiego

Ur. E. Orzeszkowa (zm. 1910)

1842   

Ur. M. Konopnicka (zm. 1910)

Król zamczyska S. Goszczyńskiego

Pieśni ludu polskiego O. Kolberga

 

1836   

Zał. Towarzystwa Literacko-Słowiańskiego we Wrocławiu

1838   

Zał. Biblioteki Polskiej w Paryżu

„Tygodnik Literacki” w Poznaniu

„Młoda Polska” (do 1840)

Ur. Jan Matejko (zm. 1893)

1839   

A. Mickiewicz obejmuje katedrę w Lozannie

1840   

A. Mickiewicz profesorem w Collčge de France (do 1844)

1840            

„Orędownik Naukowy” – Poznań (do 1848)

1841            

„Biblioteka Warszawska” (do 1914)

„Athenaeum” J. I. Kraszewskiego – Wilno do 1851

„Nadwiślanin” – czasopismo cyganerii warszawskiej (do 1842)

1841            

Początek działalnośći A. Towiańskiego

1842            

Biesiada A. Towiańskiego

1842            

„Przegląd Naukowy” (do 1848)

1844            

Zawieszenie wykładów A. Mickiewicza w College de France

1843

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

1848

1846            

Powstanie krakowskie; powstanie chłopskie – J. Szela;

śmierć E. Dembowskiego; upadek Rzeczypospolitej Krakowskiej

1848   

Wiosna Ludów

Rewolucja lutowa we Francji, utworzenie Republiki

Powstanie w Wiedniu, we Włoszech, na Węgrzech, w krajach słowiańskich przeciw Austrii, obalenie Metternicha

Rewolucja marcowa w Niemczech

Utworzenie Zgromadzenia Narodow

1848            

Organizowanie Legionu Polskiego we Włoszech przez A. Mickiewicza – Skład zasad

Bitwy w Poznańskiem

Bombardowanie Krakowa i Lwowa

 

1843            

Przedświt Z. Krasińskiego

Ksiądz Marek J. Słowackiego

Pieśń o ziemi naszej W. Pola

Karpaccy górale J. Korzeniowskiego

Ulana J. I. Kraszewskiego

1844   

Sen srebrny Salomei J. Słowackiego

Debiut poetycki W. Syrokomli

1845   

Psalmy przyszłości Z. Krasińskiego

Odpowiedź na Psalmy przyszłości J. Słowackiego

Piśmiennictwo polskie w zarysie E. Dembowskiego

1846   

Katedra na Wawelu E. Wasilewskiego

Zygmuntowskie czasy J. I. Kraszewskiego

Ur. H. Sienkiewicz (zm. 1916)

1847   

Halka W. Wolskiego

Skargi Jeremiego K. Ujejskiego

Ostap Bondarczuk J. I. Kraszewskiego

Król-Duch (Rapsod I) J. Słowackiego

Ur. B. Prus (zm. 1912)

1848   

Do Autora Trzech psalmów J. Słowackiego

 

1848            

Kongres Słowiański w Pradze

Krakowski „Czas”– organ konserwatystów

1849

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

1860

1849   

Udział Legionu Mickiewicza w powstaniu włoskim

1852            

Napoleon III cesarzem Francji

1853   

Wojna krymska między Rosją a Turcją; koniec 1856

1855   

Objęcie rządów przez cara Aleksandra II

Przyjazd A. Mickiewicza do Konstantynopola

 

 

1849   

Ur. A. Świętochowski (zm. 1938)

1850   

Ur. A. Sygietyński (zm. 1923)

1851   

Zwolon; Promethidion C. Norwida

Ur. S. Witkiewicz (zm. 1915)

1857   

Ur. G. Zapolska (zm. 1921)

1860   

Ur. J. Kasprowicz (zm. 1926)

 

1849            

„Trybuna Ludów” pod red. Mickiewicza

1850            

„Dziennik Warszawski” H. Rzewuskiego

1852            

„Dziennik Literacki” – Lwów

1854            

„Wiadomości Polskie” – Paryż (do 1861)

Halka S. Moniuszki

1855   

Pieśni ludu polskiego O. Kolberga

1859

Encyklopedia Powszechna Orgelbranda

„Tygodnik Ilustrowany” (do 1914)

1862

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

1875

1862   

O. Bismarck w Prusach

1862            

Powstanie Centralnego Komitetu Narodowego

A. Wielopolski naczelnikiem rządu cywilnego Królewstwa Polskiego

1863   

Wybuch powstania styczniowego

1867            

Autonomia Galicji

1871            

Komuna Paryska

 

1862   

Poezje C. Norwida

1865   

Ur. St. Żeromski (zm. 1925)

Ur. K. Tetmajer (zm. 1940)

1866            

Obrazek z lat głodowych E. Orzeszkowej

1867   

Ur. W. S. Reymont (zm. 1925)

1868   

Ur. S. Przybyszewski (zm. 1927)

1869   

Ur. S. Wyspiański (zm. 1907)

Rzecz o wolności słowa Norwida

1871   

My i wy Świętochowskiego

1872   

Na marne H. Sienkiewicza

1873   

Marta E. Orzeszkowej

1875   

Eli Makower E. Orzeszkowej

Stary sługa H. Sienkiewicza

 

1862            

Otwarcie Szkoły Głównej w Warszawie (do 1869)

1864   

J. Matejko: Kazanie Skargi

1865   

„Kłosy” i „Opiekun Domowy”

Edycja Ludu polskiego O. Kolberga

1866            

„Przegląd Tygodniowy”

Język rosyjski – obowiązujący w szkołach Królewstwa

1869   

Teka Stańczyka

Muzeum Narodowe w Rapperswilu

1870            

Bibliografia polska I K. Estreichera

1872            

Germanizacja w szkołach zaboru pruskiego

Powstanie Akademii Umiejętności w Krakowie

Powstanie „Niwy”

1876

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

1887

1876   

Język niemiecki urzędowy w zaborze pruskim

1877   

Wojna rosyjsko-turecka

1877            

Memoriał wiernopoddańczy wobec cara – inicjatywa Wielopolskiego

1881   

Zamach na Aleksandra II – Aleksander III carem Rosji

1882            

Powstaje Wielki Proletariat

1883            

Założenie pisma „Proletariat”

1884            

Aresztowanie Proletariatczyków

1885   

Proces Proletariatczyków

1886            

Utworzenie Komisji Kolonizacyjnej w zaborze pruskim

Stracenie Proletariatczyków

 

1876   

Stara baśń J. I. Kraszewskiego

Hania H. Sienkiewicza

1877   

Szkice węglem H. Sienkiewicza

1878   

Meir Ezofowicz E. Orzeszkowej

1879   

Z pamiętnika poznańskiego nauczyciela H. Sienkiewicza

1880   

Anielka B. Prusa

Za chlebem H. Sienkiewicza

1881   

Grube ryby M. Bałuckiego

I seria Poezyj M. Konopnickiej

Pisma t. I B. Prusa

1882   

Latarnik H. Sienkiewicza

1883   

Ogniem i mieczem H. Sienkiewicza (uk. 1884)

1884   

Nowele (seria I) A. Dygasińskiego

1885            

Dziurdziowie E. Orzeszkowej

Placówka B. Prusa

1886   

Niziny E. Orzeszkowej

Potop H. Sienkiewicza

1887   

Nad Niemnem E. Orzeszkowej

Lalka B. Prusa (uk. 1889)

Pan Wołodyjowski H. Sienkiewicza (uk. 1888)

 

1876            

Powstanie „Ateneum” i „Nowin”

1879            

Założenie Muzeum Narodowego – Kraków

1880   

I Zjazd Historyków w Krakowie

1881         

Założenie Kasy im. Mianowskiego

Powstanie „Prawdy”

Zarys literatury polskiej ostatnich lat szesnastu P. Chmielowskiego

1882            

Powstanie „Słowa” i „Kraju” – Petersburg

J. Matejko: Hołd pruski

1884            

Powstanie „Wędrowca”

Zjazd naukowo-literacki im. Kochanowskiego – Lwów

1886            

Powstanie „Głosu”

1887            

Powstanie „Życia”– Warszawa

Usunięcie języka polskiego ze szkół w zaborze pruskim

1888  

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

1899

1888   

Wilhelm II królem pruskim i cesarzem niemieckim

1888            

Powstanie II Proletariatu

1889            

Założenie Związku Robotników Polskich

1890            

Pierwsza manifestacja 1-majowa

1892            

Powstanie PPS i PPSD – Galicja

1894   

Mikołaj II carem Rosji

1895           

Powstanie Stronnictwa Ludowego – Galicja

1897

Powstanie Stronnictwa Narodowo-Demokratycznego

 

1888   

Cham E. Orzeszkowej

Kaśka Kariatyda G. Zapolskiej

1889   

Poezje J. Kasprowicza

1890            

Chrystus J. Kasprowicza

1891            

Emancypantki B. Prusa

Bez dogmatu H. Sienkiewicza

Poezje – seria I K. Tetmajera

Na przełęczy S. Witkiewicza

1892   

Listy z Afryki H. Sienkiewicza

1893   

Dwa bieguny E. Orzeszkowej

Rodzina Polanieckich H. Sienkiewicza (uk. 1894)

1894   

Poezje – seria II K. Tetmajera

1895   

Quo vadis? H. Sienkiewicza (uk. 1896)

Faraon B. Prusa (uk. 1896)

Rozdziobią nas kruki, wrony S. Żeromskiego

1896   

Żabusia G. Zapolskiej

Komediantka W. S. Reymonta

1897            

Fermenty W. S. Reymonta

Legenda S. Wyspiańskiego

1898            

Warszawianka S. Wyspiańskiego (wyst.)

Syzyfowe prace S. Żeromskiego

Ziemia obiecana W. S. Reymonta

1899

Confiteor, Nad morzem, Dzieci szatana S. Przybyszewskiego

W sieci J. A. Kisielewskiego

 

1888            

Powstaje „Świat” – Kraków

1889            

Wystawa powszechna w Paryżu 1889 – wieża Eiffel

1890   

J. Matejko: Poczet królów polskich

Przewiezienie zwłok A. Mickiewicza na Wawel

Wielka Encyklopedia Ilustrowana – I tom

1891   

Sztuka i krytyka u nas S. Witkiewicza

1893            

Wystawa krajowa – Lwów

1895            

Kinematograf braci Lumiére

1897   

„Życie” krakowskie

1898           

Założenie Politechniki Warszawskiej

Pomnik Mickiewicza w Warszawie

1900

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

1918

1905–1907            

Rewolucja w Rosji – wystąpienia chłopów, żołnierzy i marynarzy (krwawa niedziela 22 styczeń), strajki na ziemiach polskich – strajk powszechny, walki na barykadach

1914–1918            

I Wojna światowa – udział wzięły 33 państwa dążące do nowego podziału świata

 

1900   

Zając A. Dygasińskiego

Krzyżacy H. Sienkiewicza

Na drogach duszy S. Przybyszewskiego

Ludzie bezdomni S. Żeromskiego

Legion S. Wyspiańskiego

1905            

Nagroda Nobla H. Sienkiewicza

1907            

Moralność pani Dulskiej G. Zapolskiej

1908   

Dzieci B. Prusa

1910   

Gloria victis E. Orzeszkowej

1911   

W pustyni i puszczy H. Sienkiewicza

1918   

Legiony Sienkiewicza (ogł. 1913, wyd. os. 1918)

 

1900   

I tom Słownika Języka Polskiego – tzw. warszawski

1900   

Historia literatury polskiej P. Chmielowskiego

1902            

Współczesna literatura polska (t. 1 i 2) W. Feldmana

1902            

Słowacki i nowa sztuka (modernizm) I. Matuszewskiego

1903   

Dzieje literatury polskiej w zarysie (t. 1 i 2) A. Brücknera

1906            

Współczesna powieść polska St. Brzozowskiego

1906   

Historia literatury niepodległej Polski I. Chrzanowskiego

1907            

Współczesna krytyka literacka w Polsce St.  Brzozowskiego

1909            

Legenda Młodej Polski St. Brzozowskiego

1912   

Czyn i słowo (postdat. 1913) K. Irzykowskiego