Polska pierwszych Piastów

Jan Matejko:Mieszko I

Mieszko I

Mieszko znany jest Polakom przede wszystkim jako pierwszy znany, udokumentowany historycznie władca Polski.

Najważniejszym jego osiągnięciem politycznym było włączenie Polski w obręb chrześcijaństwa zachodniego.

Nie mniej ważne z historycznego punktu widzenia okazało się umocnienie polskich granic, szczególnie zachodnich z Niemcami.

Jan Matejko: Dobrawa

Mieszko i Dobrawa

Mieszko objąwszy księstwo zaczął dawać dowody zdolności umysłu i sił cielesnych i coraz częściej napastować ludy dookoła. Dotychczas jednak w takich pogrążony był błędach pogaństwa, że wedle swego zwyczaju siedmiu żon zażywał. W końcu zażądał w małżeństwo jednej bardzo dobrej chrześcijanki z Czech, imieniem Dobrawa. Lecz ona odmówiła poślubienia go, jeśli nie zarzuci owego zdrożnego obyczaju i nie przyrzeknie zostać chrześcijaninem. Gdy zaś on (na to) przystał, że porzuci ów zwyczaj pogański i przyjmie sakramenta wiary chrześcijańskiej, pani owa przybyła do Polski z wielkim orszakiem (dostojników) świeckich i duchownych, ale nie pierwej podzieliła z nim łoże małżeńskie, aż powoli, a pilnie zaznajamiając się z obyczajem chrześcijańskim i prawami kościelnymi, wyrzekł się błędów pogaństwa i przeszedł na łono matki-Kościoła.

Jan Matejko: Zaprowadzenie chrześcijaństwa

Znaczenie chrztu

Ten zaś Siemomysł spłodził wielkiego i sławnego Mieszka, który przez siedem lat od urodzenia był ślepy. Gdy zaś dobiegała siódma rocznica jego urodzin, ojciec, zwoławszy wedle zwyczaju zebranie komesów i innych swoich książąt, urządził obfitą i uroczystą ucztę; a tylko wśród biesiady skrycie z głębi duszy wzdychał nad ślepotą chłopca. A kiedy inni radowali się i wedle zwyczaju klaskali w dłonie, radość dosięgła szczytu na wiadomość, że ślepy chłopiec odzyskał wzrok.

Wówczas książę Siemomysł pilnie wypytywał starszych i roztropniejszych z obecnych, czy ślepota i przewidzenie chłopca nie oznacza jakiegoś cudownego znaku. Oni zaś tłumaczyli, że ślepota oznaczała, iż Polska przedtem była tak jakby ślepa, lecz odtąd - przepowiadali - ma być przez Mieszka oświeconą i wywyższoną ponad sąsiednie narody.

Chrzest miał olbrzymie znaczenie kulturotwórcze. Polska stykała się z ukształtowaną już czeską kulturą chrześcijańską. Kontakty z Czechami zaważyły zarówno na kształtowaniu się języka polskiego jak i na pierwszych etapach rozwoju literackiego i architektonicznego.

linki:
Chrzest Polski

Pierwsza siedziba Mieszka mogła się znajdować na tzw. Ostrowie Lednickim w pobliżu Poznania. Odkyte niedawno szczątki książęcego palatium z chrzcielnicą pokazują, że właśnie tam mogła się odbyć ceremonia chrztu Mieszka i jego drużyny książęcej.

Dagome iudex

Wejście Polski w obręb świata chrześcijańskiego wiązało się z częściowym uzależnieniem Polski od papiestwa. Poświadcza takie uzależnienie najstarszy dokument zwany Dagome iudex:

"Dagome (Mieszko) pan i Oda (druga żona Mieszka), pani i synowie ich Mieszko i Lambert mieli nadać świętemu Piotrowi, tj. Stolicy Apostolskiej w cało, ci jedno państwo, które zwie się Schinesghe (ogólnie przyjmuje się, że termin ten oznacza Gniezno, niektórzy przypuszczają że to Szczecin), z wszystkimi swymi przynależnościami w tych granicach, jak się zaczyna od pierwszego boku długim marzem, stąd granicą Prus aż do miejsca, które nazywa się Ruś, a granicą Rusi ciągnąć aż do Krakowa i od tego Krakowa aż do rzeki Odry, prosto do miejsca, które nazywa się Alemure (Ołomuniec morawski lub Morawy), a od tej Alemury aż do ziemi Milczan i od granicy Milczan prosto do Odry i stąd idąc wzdłuż rzeki Odry aż do rzeczonego państwa Schinesghe."

Prawdopodobny zasięg państwa Polan na początku panowania Mieszka I i ziemie przyłączone przez tego władcę.

Bitwa pod Cedynią

Dokument Dagome iudex był nie tylko potwierdzeniem religijnej zależności od Rzymu. Miał on również gwarantować niezależność Polski od chrystianizacyjnych nacisków ze strony książąt niemieckich oraz uniezależnić Polskę od cesarza Ottona I.

W roku 972 doszło do bitwy pod Cedynią, w której wojska Mieszka I i jego brata z wojskami margrabiego Hodona i jego lennika Zygfryda z Walbeck (ojca kronikarza Thietmara).

Zwycięska dla Mieszka bitwa doprowadziła do rokowań, w których pośredniczył sam Otton I. Postanowienia Ottona były korzystne dla Mieszka. Jedynym problemem była konieczność oddania cesarzowi zakładnika. Był nim syn Mieszka – Bolesław.

zobacz też:
architektura wczesnopiastowska

linki:
Dagome iudex
Bitwa pod Cedynią
Miasto Cedynia
Palatium

Niemal tysiąc lat później, 25-27 marca 1945, dokładnie w miejscu pierwszej bitwy pod Cedynią, rozegrała się druga bitwa pomiędzy wycofującym się wojskiem niemieckim i atakującymi wojskami radzieckimi i polskimi. Historyczne miasteczko Cedynia (Zehden) uległo poważnym zniszczeniom.

„Tymczasem dostojny margrabia Hodo, zebrawszy wojsko, napadł z nim na Mieszka w 972 roku, który był wiemy cesarzowi i płacił trybut aż po rzekę Wartę.

Na pomoc margrabiemu pośpieszył wraz ze swoimi tylko mój ojciec, graf Zygfryd, podówczas młodzieniec i jeszcze nieżonaty. Kiedy w dzień św. Jana Chrzciciela starali się z Mieszkiem, odnieśli zrazu zwycięstwo, lecz potem w miejscowości zwanej Cedzyną brat jego Czcibor zadał im klęskę kładąc trupem wszystkich najlepszych rycerzy z wyjątkiem wspomnianych grafów. Cesarz poruszony do żywego wieścią o tej klęsce wysłał czym prędzej gońców, nakazując Hodonowi i Mieszkowi, aby pod rygorem utraty jego łaski zachowali pokój do czasu, gdy przybędzie do miejsca i osobiście zbada sprawy.

Polityka zagraniczna

Wojny toczone przez Mieszka I nie ograniczały się do wojen z Niemcami. Młode państwo polskie rywalizowało również z Rusią Kijowską o tzw. Grody Czerwińskie oraz z Czechami o Małopolskę i Śląsk.

Ostatecznie kiedy Mieszko umierał w roku 992 zostawiał swemu synowi państwo, w skład którego wchodziła Wielkopolska, Małopolska, część Śląska oraz Pomorze.

Jan Matejko: Bolesław Chrobry

Bolesław I Chrobry

Bolesław był jedynym synem Mieszka i Dobrawy, jako syn najstarszy przejął po ojcu władzę, mimo że nie była wówczas w Polsce uznawana zasada primogenitury salickiej.

Bolesław zdecydował się wygnać z Polski drugą żonę Mieszka oraz jej synów. Dzięki temu młode państwo uniknęło podziału między spadkobierców.

Najważniejszym osiągnięciem Bolesława była koronacja na pierwszego króla Polski.

Przydomek „Chrobry” dobrze oddaje nastawienie Bolesława do prowadzonej przez niego polityki zagranicznej.

Drogę do politycznej wagi Bolesława otworzył ważny dla historii Polski tzw. zjazd w Gnieźnie.

  
linki:
Bolesław I Chrobry

Włócznia św. Maurycego - przedmiot uznawany za symbol władzy cesarzy i królów niemieckich. W grocie włóczni ma się znajdować gwóźdź z krzyża Jezusa, dlatego ma ona wartość relikwii. Z drugiej strony włócznia była również symbolem władzy nadanej od Boga, noszono ją przed cesarzem i stawiano przy jego tronie.Był to przedmiot przekazany Bolesławowi Chrobremu przez Ottona III. Podarunek cesarski był jednak kopią, podobne kopie otrzymali w różnych okresach czasu król Węgier Stefan i król czeski Brzetysław II.

Zjazd w Gnieźnie

W roku 1000 do grobu św. Wojciecha pielgrzymował cesarz Otton III. Spotkanie Bolesława i Ottona, znane w polskiej historiografii jako zjazd gnieźnieński, jest jednym z najważniejszych wydarzeń polskiego średniowiecza.

Pielgrzymka do grobu św. Wojciecha była przede wszystkim próbą włączenia Polski w próbę zjednoczenia znanych chrześcijaństwu ziem pod berłem cesarskim. Polska miała w tym układzie reprezentować ziemię Słowian.

Cesarz uznał Polskę za samodzielne księstwo, czego symbolem stało się przekazanie Bolesławowi specjalnego diademu i włóczni św. Maurycego.

Święty Wojciech był osobistym przyjacielem Ottona III. Przybycie do jego grobu miało jednak również szerszy wyraz religijny.

Pobyt u grobu drugiego biskupa praskiego został bowiem połączony z utworzeniem na ziemiach polskich niezależnej organizacji kościelnej z arcybiskupstwem w Gnieźnie oraz biskupstwami w Krakowie, Kołobrzegu i Wrocławiu.

linki:
Zjazdy gnieźnieńskie
Włócznia Świętego Maurycego

Święty Wojciech, renesansowa iluminacja książkowa w "Catalogus archiepiscoporum Gnesnensium" Jana Długosza

Święty Wojciech

Św. Wojciech obok Matki Bożej i św. Stanisława ze Szczepanowa jest głównym patronem Polski. Poza tym jest patronem archidiecezji gnieźnieńskiej oraz diecezji gdańskiej, koszalińsko-kołobrzeskiej i warmińskiej

W ikonografii św. Wojciech przedstawiany jest zawsze w stroju biskupim. W ręku często trzyma księgę, rzadziej atrybuty dotyczące jego męczeńskiej śmierci: włócznia, wiosło, topór.

W roku 1038 książę czeski, Brzetysław, najechał na Polskę, korzystając z chaosu, jaki panował wówczas w naszym kraju. Miał wówczas zabrać relikwie św. Wojciecha, bł. Radzima i Pięciu Braci Męczenników. Mają one po dziś dzień znajdować się w praskiej katedrze św. Wita.

linki:
Święty Wojciech
Drzwi gnieźnieńskie

Otton III Rudy, cesarz rzymski

Polityka Ottona III

Około roku 1000 jedynie Polska była krajem słowiańskim, który godził się na udział w polityce cesarskiej zmierzającej do translatio Imperii Romanum.

Wizja odrodzenia cesarstwa nie została jednak spełniona. Przeszkodziła temu przedwczesna śmierć Ottona. Jego następca – Henryk II – prowadził względem Polski już zupełnie inną politykę.

Jan Matejko: Koronacja pierwszego króla Polski Bolesława Chrobrego

Polityka zagraniczna

Śmierć Ottona III w roku 1002 sprawiła, że głównym przeciwnikiem Polski stało się Cesarstwo pod panowaniem Henryka II.

W zasadzie od roku 1002 do 1018 toczone były ciągłe walki polsko – niemieckie. Zakończył je dopiero pokój w Budziszynie, który przyznawał Polsce zagarnięte wcześniej Łużyce i Milsko.

Zakończenie wojen z Cesarstwem pozwoliło Bolesławowi skupić się na polityce wschodniej, w której od roku 1013 utrzymywało się napięcie. Ostatecznie Bolesław z pomocą rycerstwa niemieckiego udał się pod Kijów.

Bitwę sprowokował ruski wojewoda, który miał krzyczeć do Bolesława: A ty po co tu? Oto oszczepem rozpruję brzuch twój tłusty.

Polacy zostali z czasem z Kijowa wypędzeni, jednak trwałym nabytkiem okazały się Grody Czerwińskie.

W roku 1024 równocześnie niemal umierają cesarz Henryk II i papież Benedykt VII.

Bolesław korzystając z krótkiego bezkrólewia w Niemczech kazał się koronować w 1025 roku, zmarł jednak jeszcze w tym samym roku, a rządy objął jego syn Mieszko II Lambert.


zobacz też:
Polskie insygnia koronacyjne
linki:
Otton III Rudy

Księżna Matylda wręcza księgę liturgiczną Mieszkowi II, miniatura średniowieczna.

Mieszko II

Bolesław Chrobry na długo przed śmiercią obawiał się, by jego synowie nie toczyli walki o tron. Dlatego też zdecydował, że jego następcą zostanie Mieszko.

Dlatego właśnie Mieszko otrzymał bardzo staranne wykształcenie. Był Mieszko jednym z nielicznych ówczesnych władców umiejących czytać i pisać.

Mieszko wydawał się dobrze przygotowany do roli władcy. Natychmiast po śmierci ojca koronował się na króla Polski. Następnie wygnał z kraju młodszego brata Ottona

Okazało się jednak, że większą rolę w historii miał odegrać starszy brat Mieszka.

Bezprym

Bezprym był najstarszym synem Bolesława Chrobrego, przeznaczonym do stanu duchownego. W 1031 r z pomocą cesarską oraz ruską zorganizował bunt przeciw królowi Mieszkowi II.

Wojna z Niemcami wybuchła już w roku 1029. Dwa lata później Bezprym – zjednoczony z cesarzem Konradem II i księciem kijowskim Jarosławem Mądrym – uderzył na Polskę. W wyniku wojny Mieszko uciekł do Czech.

W roku 1032 rządzący w Polsce Bezprym umiera. Wówczas Mieszko wraca do Polski. Wcześniej jednak na mocy układów z cesarstwem musiał się Mieszko zrzec królewskiej korony.

Po odzyskaniu władzy Mieszko nie był już w stanie odbudować silnej władzy. Kraj osłabiony wojnami z Niemcami i Rosją zaczął przeżywać również problemy wewnętrzne – bunt przeciw chrześcijaństwu – zwany reakcją pogańską.

W roku 1034 Mieszko umiera, najprawdopodobniej zamordowany przez jednego z dworzan.

    
linki:
Mieszko II
Bezprym

Jan Matejko: Kazimierz Odnowiciel

Kazimierz Odnowiciel

Kazimierz Odnowiciel, podobnie jak wcześniej Bezprym, miał zgodnie z wolą ojca, zostać duchownym. Kiedy umierał Mieszko II, Kazimierz przebywał wraz z matką Rychezą (która nota bene wywiozła z polski insygnia koronacyjne) w Niemczech.

Powrót Kazimierza do Polski nie mógł być zadaniem łatwym, ze względu na wewnętrzne kłopoty. Obok reakcji pogańskiej wspomnieć należy o sytuacji na Mazowszu.

Wewnętrzne kłopoty postanowił wykorzystać czeski książę Brzetysław, który w 1038 najechał Polskę docierając aż do Gniezna.

W tej trudnej sytuacji Kazimierzowi przyszli z pomocą niedawni przeciwnicy.

Warto pamiętać, że to właśnie za czasów Kazimierza Kraków zyskał status jednego z ważniejszych miast.

Polska za panowania Kazimierza I Odnowiciela (1039-1058)

Bunt Masława na Mazowszu

Masław był jednym z bardziej zaufanych dworzan Mieszka II – cześnikiem. Po śmierci Mieszka postanowił wykorzystać reakcję pogańską do zdobycia władzy na Mazowszu. Ostatecznie udało mu się to w 1037.

Aby zabezpieczyć granice Mazowsza przed interwencją Rusi Kijowskiej Masław zawarł sojusz z pogańskimi plemionami Prusów i Jaćwięgów.

Jan Matejko: Powrót Kazimierza do Polski

Odzyskanie władzy

Cesarz Konrad II niechętnie patrzył na wzrost potęgi Czech. Podarował Kazimierzowi oddział rycerzy liczący 500 osób.

Jarosław Mądry planował wojnę z Bizancjum. Stąd też niechętnie patrzył na sojusz Masława z poganami na północy. Postanowił wesprzeć Kazimierza widząc w nim gwaranta stabilności

Z taką pomocą Kazimierz odzyskał władzę nad Małopolską i Wielkopolską. Ponieważ Wielkopolska ucierpiała w wyniku czeskiego najazdu Kazimierz przeniósł siedzibę książęcą do Krakowa.

Z czasem Kazimierz odzyskiwał również kontrolę nad innymi ziemiami. W 1047 Masław został pokonany i Mazowsze wróciło pod polską władzę.

Następnym krokiem Kazimierza była wyprawa na Pomorze i ponowne przyłączenie Gdańska do swego księstwa.

Wreszcie w roku 1050 Kazimierz wyprawił się na zagarnięty przez Brzetysława Śląsk, z którego miał od tej pory płacić Czechom trybut.

Papież Grzegorz VII

Bolesław II Śmiały

Panowanie Bolesława zwanego Śmiałym lub Szczodrym związane jest  z aktywną polityką zagraniczną. Bolesław wznowił wojny z Czechami i Rusią, na której ostatecznie obsadził wiernego sobie księcia.

Bolesławowi udało się odzyskać polską koronę. Wprowadza to Polskę w krąg sporu o inwestyturę.

Spór o inwestyturę przyniósł zatem Bolesławowi koronę. Miał się on jednak okazać przyczyną upadku nowego króla.

Polska a spór o inwestyturę

Grzegorz VII był jednym z najwybitniejszych papieży. To właśnie on zaczął reformę kościoła, która miała ograniczyć symonię i nikolaizm. Reformy, zwane reformami gregoriańskimi, wywarły znaczny wpływ również na życie polityczne Europy.

Spór o to, kto powinien nadawać tytuł biskupi trwały już jakiś czas, jednak to właśnie Grzegorzowi VII udało się stworzyć silną koalicję antycesarską, w skład której weszły między innymi Francja, Anglia, Włochy i Polska.

Cesarz Henryk IV obłożony klątwą musiał uznać wyższość papieża, czego symbolem stała się pielgrzymka do Canossy – zamku Matyldy Toskańskiej

W roku 1076, a więc na rok przed Canossą papież zezwolił Bolesławowi na koronację na króla Polski, mimo braku zgody cesarskiej. W obliczu klątwy Henryk IV nie mógł jednak przeszkodzić Bolesławowi.

linki:
Bolesław II Śmiały
Grzegorz VII
Henryk IV
inwestytura
Dictatus Papae

Święty Stanisław, renesansowa iluminacja książkowa w "Catalogus archiepiscoporum Gnesnensium" Jana Długosza

Św. Stanisław

Stanisław ze Szczepanowa był biskupem krakowskim. Najprawdopodobniej przewodził opozycji możnowładców, którym nie spodobał się wzrost potęgi Bolesława po koronacji.

Postać biskupa do dziś pozostaje przedmiotem sporów historycznych. Niestety nie mamy zbyt wielu faktów historycznych, które pozwoliłyby wyjaśnić spór z królem.

Co wiemy:
- konflikt biskupa z królem narastał z czasem
- król skazał biskupa na śmierć. Wyrok wykonano w roku 1079
- po fakcie Bolesław musiał uciekać z kraju.

Historię sporu dość enigmatycznie podsumował Gall Anonim:
"...to powiedzieć wolno, że nie powinien był pomazaniec na pomazańcu jakiegokolwiek grzechu cieleśnie mścić. To bowiem wiele mu zaszkodziło, gdy przeciw grzechowi grzech zastosował, gdy za zdradę wydał biskupa na obcięcie członków

    
linki:
Święty Stanisław
Sanktuarium w Szczepanowie
Żywoty świętych patronów Polski

Jan Matejko: Zabójstwo św. Stanisława

Św. Stanisław - legenda

Wedle legendy spór króla z biskupem miał się wywiązać na tle wyprawy kijowskiej Bolesława. W trakcie tej wyprawy żony rycerzy miały się dopuścić rozwiązłości, za co zostały przez króla ukarane.

Bolesław do tego stopnia  nienawidził biskupa, że chciał własnoręcznie dokonać egzekucji, po tym jak skazał biskupa na poćwiartowanie.

Wściekłość króla miała się wiązać z tym, że biskup piętnował niemoralne życie króla.

Sieciech jako faktyczny władca bił nawet własną monetę.

Władysław I Herman

Po ucieczce z Polski Bolesława Śmiałego władzę przejął jego brat Władysława Hermana.

Herman dokonał całkowitej reorientacji polskiej polityki zagranicznej, decydując się na sojusz z cesarstwem. W efekcie Herman wrócił do płacenia trybutu Czechom z tytułu posiadania Śląska.

Szybko okazało się, że Herman jest zbyt słabym politykiem, by rządzić samodzielnie krajem.

Jan Matejko: Bolesław III Krzywousty

Bolesław III Krzywousty

Bolesław był młodszym synem Hermana. Jednak jego starszy brat – Zbigniew – najprawdopodobniej urodzony został przez pierwszą żonę, z którą Hermana wiązał ślub w obrządku słowiańskim. Dlatego też uznawano go za syna z nieprawego łoża.

Po wygnaniu Sieciecha Władysław Herman zdecydował się jednak obdarzyć Zbigniewa władzą w Wielkopolsce.

Było tylko kwestią czasu kiedy wybuchnie wojna domowa. Ostatecznie zwyciężył Bolesław, który kazał Zbigniewa uwięzić i oślepić.

Panowanie Bolesława sprowadzało się przede wszystkim do walk o odzyskanie Pomorza, co ostatecznie udało mu się w roku 1129.

Najważniejsze jednak wydarzenie z czasów Bolesława to ustanowienie testamentu w 1138.

linki:
Bolesław Krzywousty

Kościół św. Andrzeja ufundowany przez palatyna Sieciecha

Porażki Hermana

 Pierwszą porażką było obranie orientacji cesarskiej. Henryk IV, który jeszcze niedawno pielgrzymował do Canossy odzyskał siłę.

Chcąc wzmocnić sojusz polsko – niemiecki Herman wziął za żonę czeską księżniczkę Judytę – córkę Wratysława II.

Kilka lat później stało się to pretekstem do tego by cesarz uznał Wratysława tytularnym królem Polski, a zatem by pośrednio uczynić z Polski wasala cesarstwa.

Herman okazał się również słabym władcą w polityce wewnętrznej. Większość historyków jest zgodna, że władzę w państwie sprawował aż do roku 1100 wszechwładny palatyn Sieciech.

Sieciech najprawdopodobniej miał być następcą schorowanego Hermana. Jako pierwsza dowiedziała się o tym żona Hermana – Judyta Maria, siostra cesarza.

Ostatecznie Sieciech został wygnany po tym jak synowie Hermana urządzili zbrojną wyprawę przeciw ojcu.

Po wygnaniu Sieciecha Herman podzielił kraj i władzę na trzy części.

zobacz też:
architektura romańska
Kraków

linki:
Władysław I Herman
Palatyn Sieciech
Kościół św. Andrzeja

Nahoru

Studuj polstinuPolFonStudijní oboryStuduj na UPŽurnál onlineInterregSlavic networkČesko-polské lexikografické centrumcele i metody 2017
Aktualizováno: 15. 11. 12, vytvořeno: 12. 10. 12,

Přihlásit

Pro přihlášení na web zadejte svoje uživatelské jméno a heslo: